Artık Bilim Kurgu Değil! Yapay Zeka Hayatımızın bir Parçası
Yapay zeka
destekli tıbbi bir robota, siz veya ailenizden biri için hastalık teşhisi
yapması, hastalığınıza bir tedavi planı hazırlaması ve reçete yazması için izin
verir misiniz? Ya da cerrahınız olarak bir robotu kabul eder misiniz?
Bu sorular artık soruluyor
ve bunlar artık bilim kurgu değil! Yapay zeka hayatımızın bir parçası ve daha
büyük bir parçası olmaya aday. Bugün kullandığımız otomobil bize zamanı
geldiğinde servise gitmesi gerektiğini söylüyor, Google yazdığımız konu
hakkında bize binlerce arama seçeneği sunuyor, Google Translate ile yüzlerce dilde
anlık çeviri yapabiliyoruz, çağrı merkezlerini aradığımızda telefonun ucundaki “kişinin”
bir robot olup olmadığı konusunda şüpheye düştüğümüz anlar oluyor. Çünkü
“chatbot” denilen robotlar neredeyse insan gibi yanıt veriyor, konuşmaları
biraz garip, kısa ve bazen anlaşılmaz olsa da günümüzü kurtarıyor.
Ya da bir web sitesine bağlandığımızda sayfanın bir köşesinden çıkan bir kutuda “Size nasıl yardımcı olabilirim?” şeklinde sizi karşılıyor ve sorularınıza cevap veriyor. Bunlar birer sanal asistan! Size sanki orada 7/24 sorularınızı cevaplamaya hazır bekleyen bir kişi varmış hissi veriyor. Artık yapay zeka uygulamaları her yerde ve birçoğumuz bunları farkında olmadan kullanıyor. Apple’ın Siri uygulaması da sanal bir asistan, dünyanın birçok ülkesinde konuşulan farklı yüzlerce dili anlıyor ve cevap veriyor, bunu bir insanın aynı hızda, aynı verimlilikte ve bu kadar düşük maliyetle yapması mümkün değil.
Yapay zeka ile ilgili ilginç gelişmeler her geçen gün hayatımıza yansımaya devam ediyor. Dünyanın ilk yapay zeka spikeri bu yıl Çin’de düzenlenen Dünya İnternet Konferansında tanıtıldı. Robot spiker, şimdilik sadece İngilizce haber sunabiliyor, mesleğinin inceliklerini bir haber ajansının sunucusunun canlı haber yayınlarını izleyerek öğrendi. En beğenilen özelliği ise 7/24 yayına hazır olması. Diğer bir ilginç gelişme, Paris'in ünlü sanat merkezlerinden biri olan Obvious’ta yaşandı. Burada yazılan bir algoritma aracılığı ile insan eli değmeden çizilen Edmond Belamy'nin portresi New York’ta bir müzayedede açık arttırma ile 432 bin dolara satıldı. Bu tablonun bu kadar yüksek fiyata alıcı bulması yapay zeka kullanılarak çizilen ilk tablo olma özelliği taşımasından kaynaklanıyor.
Diğer yandan ilk olarak sağlık sektöründe kullanılan IBM firmasının ürettiği Watson adlı yapay zeka destekli bilgisayar, büyük miktarlarda tıbbi veriyi işleyerek ve anlamlandırarak bir doktordan daha hızlı bir şekilde insanların hastalıklarına teşhis koyabiliyor. Hatta doktorlardan farklı olarak verdiği kararlar tamamen kanıta dayalı, kişisel önyargılardan ve aşırı özgüvenden uzak ve hatta yanlış tanı verme oranı oldukça düşük. IBM Watson’ın bu başarısı, günümüzde üretim, tedarik zinciri, insan kaynakları, müşteri hizmetleri, pazarlama, reklamcılık, otomotiv ve tarım gibi birçok alanda kullanılmasını sağladı. Örneğin üretim araçlarına sensörler yerleştirilerek makinelerin nasıl çalıştığı, ne kadar ürettiği/üreteceği, ne kadar enerji tükettiği/tüketeceği, bakıma ihtiyaç duyup duymadığı gibi konularda kararlar alınabiliyor veya tedarik zinciri yöneticilerinin sorun yaratabilecek sayısız kontrol edilemeyen duruma, örneğin hava durumu, teslimat gecikmeleri ve kararsız tedarikçiler gibi, mücadele etme şansı olabiliyor. Benzer şekilde pazarlama yazılımları aracılığı ile alışveriş sitesindeki bir müşterinin alışveriş yaparken nasıl davrandığı, hangi ürünlere yöneldiği, daha önce hangi ürünleri satın aldığı gibi bilgilerden yararlanarak müşteriye tercihleri doğrultusunda alternatif ürün önerileri sunulabiliyor ya da kampanya mesajları gönderiliyor.
2017 yılı dünyada birçok ülkenin yapay zeka konusunda stratejik adımlar attığı bir yıl oldu. Örneğin Çin, 2017 yılında, yapay zekâ teknolojilerini ulusal stratejilerinin başına yerleştirdi. Benzer şekilde Fransa, askeri savunma stratejisinde yapay zekayı, ülkede yeni geliştirilecek sistemlerin olmazsa olmaz bileşeni olarak belirledi. Yine 2017 yılında bir Amerikan Kongresinde sunulan raporda, ABD’de askeri gücün baskın şekilde sürdürülebilmesinin yapay zekada lider konumun sürdürülebilmesine bağlı olduğu bildirildi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 2017 yılında ülkesinde eğitim öğretim döneminin başladığı ilk gün, bir milyondan fazla öğrencinin izlediği açık bir ders etkinliğine katılarak; “Yapay zekâ alanında lider olan ülke, dünyanın da yöneticisi olacaktır. Bugün bin yıldan fazladır varsak ve aktif bir şekilde gelişiyor, kendimizi güçlendirebiliyorsak, bunu sağlayan bir şey var, o da halkımızın içindeki nükleer reaktördür.” şeklinde dikkat çekici bir açıklama yaptı. Günümüzde Rusya, ABD, Çin, İngiltere, Fransa, Almanya başta olmak üzere ekonomik açıdan güçlü birçok ülke yapay zekayı dünyanın geleceği olarak görüyor. Ülkeler bu yarışın gerisinde kalmamak ve yapay zekayı yaşamlarının bir parçası haline getirmek için daha fazla yatırım yapmaya başladı. Ancak unutulmamalıdır ki bu konuda önemli olan teknolojinin kendisi değil nasıl kullanıldığıdır. Yapay zekayı ortaya çıkaran ekonomik açıdan güçlü ülkeler olsa da gelecekte bu teknolojiyi en etkin şekilde kullanan ülke kazanacak. Örneğin terörist hedefleri belirlemek amacıyla kullanılan insansız hava araçları, sensörlerden aldıkları verileri görüntü işleme teknikleri ile işleyen yapay zeka temelli sistemlerdir ve ülkemizde askeri alanda etkin bir şekilde kullanılmaktadır.
Diğer yandan yapay zeka toplumun ilerlemesinden ziyade topluma zarar verebilecek şekilde kullanılabileceğinden, endişe listelerinin en başlarında yer alıyor. Bu konuda Tesla’nın kurucusu Elon Musk ile Facebook’un kurucusu Mark Zuckerburg arasında yaşanan diyalog ilgi çekici. Musk, 2017’nin son haftalarında, yapay zekadaki gelişmelerin kendisini endişelendirdiğini ve bir an önce kontrol altına alınması gerektiğini dile getirdi. Hatta Musk, ileride robotların her şeyi insanlardan daha iyi yapacağını ve bunun da birçok işten çıkarmaya neden olacağını ifade etti. Bu görüşlere sosyal medya üzerinden cevap veren Zuckerburg, bu endişenin anlamsız olduğunu belirtti. Bunun üzerine Musk, Zuckerberg’in yapay zeka bilgisinin sınırlı olduğunu söyledi. İlerleyen günlerde Musk’ın haklı olduğu ortaya çıktı. 31 Aralık 2017’de Facebook araştırmacılarının ürettikleri sohbet robotlarının (chatbot), kendi aralarında, daha önce olmayan bir dil geliştirerek insan gibi konuştukları, bu durumun araştırmacıları endişelendirdiği ve robotların fişinin çekildiği bildirildi.
Ancak, yapay zeka alanındaki gelişmeler konusunda endişeler bununla sınırlı değil. Aralık 2018’de ABD İstihbarat Topluluğunun yayınladığı bir raporda, ‘yapay zeka’ ulusal tehdit listesinde yer aldı. Rakiplerin ticari sektörde kullandıkları yapay zeka destekli uygun fiyatlı tasarımlar yoluyla sistemlere daha fazla erişim imkanı kazanabileceği, böylece yapay zekayı silahlanma, teknoloji (siber saldırı vs.) gibi alanlarda kötü amaçlı kullanabilecekleri konusunda endişeler dile getirildi. Endişeler arasında insan genetiği ile ilgili çalışmalar ve otonom (sürücüsüz) araçların yaygınlaşması da var. 2018 yılı başlarında bir Uber aracı ile seyir halindeki sürücü, aracı otomatik sürücü modunda kullanırken yaptığı kaza sonucu bir kişi hayatını kaybetti. Bu kazadan sonra Uber şirketi sürücüsüz araç testlerini durdurdu. Daha önce gerçekleşen benzer bir olayda, Tesla marka araç kullanan bir şoför, aracını otomatik sürücü modunda kullanırken geçirdiği kaza sonucu yaşamını yitirmişti.
Yakın zamanda ABD’nin en prestijli teknoloji üniversitelerinden biri olan Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT), 1 milyar dolar yatırım planı ile bir Yapay Zeka Fakültesi kuracağını duyurdu. Son yıllarda yapay zeka alanındaki gelişmelere uyum sağlamak amacıyla Türkiye de dahil dünyadaki birçok ülkede üniversiteler yapay zeka konulu kurslar, konferanslar, seminerler düzenliyor. Ülkemizde üniversitelerde öğrenciler yapay zekâ toplulukları kurmaya çoktan başladı bile ve bu toplulukların sayısı gün geçtikçe artıyor. Yapay zekanın insanlığa faydalı bir şekilde kullanılması önemli. Bu bağlamda ülkemizin geleceği alanında iyi yetişmiş ve yetişecek genç beyinlere emanet. Onları desteklemek, iyi yetiştirmek, geleceğe hazırlamak konusunda biz eğitimcilere, akademisyenlere ve araştırmacılara büyük görevler düşüyor.
Ya da bir web sitesine bağlandığımızda sayfanın bir köşesinden çıkan bir kutuda “Size nasıl yardımcı olabilirim?” şeklinde sizi karşılıyor ve sorularınıza cevap veriyor. Bunlar birer sanal asistan! Size sanki orada 7/24 sorularınızı cevaplamaya hazır bekleyen bir kişi varmış hissi veriyor. Artık yapay zeka uygulamaları her yerde ve birçoğumuz bunları farkında olmadan kullanıyor. Apple’ın Siri uygulaması da sanal bir asistan, dünyanın birçok ülkesinde konuşulan farklı yüzlerce dili anlıyor ve cevap veriyor, bunu bir insanın aynı hızda, aynı verimlilikte ve bu kadar düşük maliyetle yapması mümkün değil.
Yapay zeka ile ilgili ilginç gelişmeler her geçen gün hayatımıza yansımaya devam ediyor. Dünyanın ilk yapay zeka spikeri bu yıl Çin’de düzenlenen Dünya İnternet Konferansında tanıtıldı. Robot spiker, şimdilik sadece İngilizce haber sunabiliyor, mesleğinin inceliklerini bir haber ajansının sunucusunun canlı haber yayınlarını izleyerek öğrendi. En beğenilen özelliği ise 7/24 yayına hazır olması. Diğer bir ilginç gelişme, Paris'in ünlü sanat merkezlerinden biri olan Obvious’ta yaşandı. Burada yazılan bir algoritma aracılığı ile insan eli değmeden çizilen Edmond Belamy'nin portresi New York’ta bir müzayedede açık arttırma ile 432 bin dolara satıldı. Bu tablonun bu kadar yüksek fiyata alıcı bulması yapay zeka kullanılarak çizilen ilk tablo olma özelliği taşımasından kaynaklanıyor.
Diğer yandan ilk olarak sağlık sektöründe kullanılan IBM firmasının ürettiği Watson adlı yapay zeka destekli bilgisayar, büyük miktarlarda tıbbi veriyi işleyerek ve anlamlandırarak bir doktordan daha hızlı bir şekilde insanların hastalıklarına teşhis koyabiliyor. Hatta doktorlardan farklı olarak verdiği kararlar tamamen kanıta dayalı, kişisel önyargılardan ve aşırı özgüvenden uzak ve hatta yanlış tanı verme oranı oldukça düşük. IBM Watson’ın bu başarısı, günümüzde üretim, tedarik zinciri, insan kaynakları, müşteri hizmetleri, pazarlama, reklamcılık, otomotiv ve tarım gibi birçok alanda kullanılmasını sağladı. Örneğin üretim araçlarına sensörler yerleştirilerek makinelerin nasıl çalıştığı, ne kadar ürettiği/üreteceği, ne kadar enerji tükettiği/tüketeceği, bakıma ihtiyaç duyup duymadığı gibi konularda kararlar alınabiliyor veya tedarik zinciri yöneticilerinin sorun yaratabilecek sayısız kontrol edilemeyen duruma, örneğin hava durumu, teslimat gecikmeleri ve kararsız tedarikçiler gibi, mücadele etme şansı olabiliyor. Benzer şekilde pazarlama yazılımları aracılığı ile alışveriş sitesindeki bir müşterinin alışveriş yaparken nasıl davrandığı, hangi ürünlere yöneldiği, daha önce hangi ürünleri satın aldığı gibi bilgilerden yararlanarak müşteriye tercihleri doğrultusunda alternatif ürün önerileri sunulabiliyor ya da kampanya mesajları gönderiliyor.
2017 yılı dünyada birçok ülkenin yapay zeka konusunda stratejik adımlar attığı bir yıl oldu. Örneğin Çin, 2017 yılında, yapay zekâ teknolojilerini ulusal stratejilerinin başına yerleştirdi. Benzer şekilde Fransa, askeri savunma stratejisinde yapay zekayı, ülkede yeni geliştirilecek sistemlerin olmazsa olmaz bileşeni olarak belirledi. Yine 2017 yılında bir Amerikan Kongresinde sunulan raporda, ABD’de askeri gücün baskın şekilde sürdürülebilmesinin yapay zekada lider konumun sürdürülebilmesine bağlı olduğu bildirildi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 2017 yılında ülkesinde eğitim öğretim döneminin başladığı ilk gün, bir milyondan fazla öğrencinin izlediği açık bir ders etkinliğine katılarak; “Yapay zekâ alanında lider olan ülke, dünyanın da yöneticisi olacaktır. Bugün bin yıldan fazladır varsak ve aktif bir şekilde gelişiyor, kendimizi güçlendirebiliyorsak, bunu sağlayan bir şey var, o da halkımızın içindeki nükleer reaktördür.” şeklinde dikkat çekici bir açıklama yaptı. Günümüzde Rusya, ABD, Çin, İngiltere, Fransa, Almanya başta olmak üzere ekonomik açıdan güçlü birçok ülke yapay zekayı dünyanın geleceği olarak görüyor. Ülkeler bu yarışın gerisinde kalmamak ve yapay zekayı yaşamlarının bir parçası haline getirmek için daha fazla yatırım yapmaya başladı. Ancak unutulmamalıdır ki bu konuda önemli olan teknolojinin kendisi değil nasıl kullanıldığıdır. Yapay zekayı ortaya çıkaran ekonomik açıdan güçlü ülkeler olsa da gelecekte bu teknolojiyi en etkin şekilde kullanan ülke kazanacak. Örneğin terörist hedefleri belirlemek amacıyla kullanılan insansız hava araçları, sensörlerden aldıkları verileri görüntü işleme teknikleri ile işleyen yapay zeka temelli sistemlerdir ve ülkemizde askeri alanda etkin bir şekilde kullanılmaktadır.
Diğer yandan yapay zeka toplumun ilerlemesinden ziyade topluma zarar verebilecek şekilde kullanılabileceğinden, endişe listelerinin en başlarında yer alıyor. Bu konuda Tesla’nın kurucusu Elon Musk ile Facebook’un kurucusu Mark Zuckerburg arasında yaşanan diyalog ilgi çekici. Musk, 2017’nin son haftalarında, yapay zekadaki gelişmelerin kendisini endişelendirdiğini ve bir an önce kontrol altına alınması gerektiğini dile getirdi. Hatta Musk, ileride robotların her şeyi insanlardan daha iyi yapacağını ve bunun da birçok işten çıkarmaya neden olacağını ifade etti. Bu görüşlere sosyal medya üzerinden cevap veren Zuckerburg, bu endişenin anlamsız olduğunu belirtti. Bunun üzerine Musk, Zuckerberg’in yapay zeka bilgisinin sınırlı olduğunu söyledi. İlerleyen günlerde Musk’ın haklı olduğu ortaya çıktı. 31 Aralık 2017’de Facebook araştırmacılarının ürettikleri sohbet robotlarının (chatbot), kendi aralarında, daha önce olmayan bir dil geliştirerek insan gibi konuştukları, bu durumun araştırmacıları endişelendirdiği ve robotların fişinin çekildiği bildirildi.
Ancak, yapay zeka alanındaki gelişmeler konusunda endişeler bununla sınırlı değil. Aralık 2018’de ABD İstihbarat Topluluğunun yayınladığı bir raporda, ‘yapay zeka’ ulusal tehdit listesinde yer aldı. Rakiplerin ticari sektörde kullandıkları yapay zeka destekli uygun fiyatlı tasarımlar yoluyla sistemlere daha fazla erişim imkanı kazanabileceği, böylece yapay zekayı silahlanma, teknoloji (siber saldırı vs.) gibi alanlarda kötü amaçlı kullanabilecekleri konusunda endişeler dile getirildi. Endişeler arasında insan genetiği ile ilgili çalışmalar ve otonom (sürücüsüz) araçların yaygınlaşması da var. 2018 yılı başlarında bir Uber aracı ile seyir halindeki sürücü, aracı otomatik sürücü modunda kullanırken yaptığı kaza sonucu bir kişi hayatını kaybetti. Bu kazadan sonra Uber şirketi sürücüsüz araç testlerini durdurdu. Daha önce gerçekleşen benzer bir olayda, Tesla marka araç kullanan bir şoför, aracını otomatik sürücü modunda kullanırken geçirdiği kaza sonucu yaşamını yitirmişti.
Yakın zamanda ABD’nin en prestijli teknoloji üniversitelerinden biri olan Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT), 1 milyar dolar yatırım planı ile bir Yapay Zeka Fakültesi kuracağını duyurdu. Son yıllarda yapay zeka alanındaki gelişmelere uyum sağlamak amacıyla Türkiye de dahil dünyadaki birçok ülkede üniversiteler yapay zeka konulu kurslar, konferanslar, seminerler düzenliyor. Ülkemizde üniversitelerde öğrenciler yapay zekâ toplulukları kurmaya çoktan başladı bile ve bu toplulukların sayısı gün geçtikçe artıyor. Yapay zekanın insanlığa faydalı bir şekilde kullanılması önemli. Bu bağlamda ülkemizin geleceği alanında iyi yetişmiş ve yetişecek genç beyinlere emanet. Onları desteklemek, iyi yetiştirmek, geleceğe hazırlamak konusunda biz eğitimcilere, akademisyenlere ve araştırmacılara büyük görevler düşüyor.
Sinop Üniversitesi Ayancık Meslek Yüksekokulu Dergisi Ocak sayısındaki yazımdan...
Yorumlar
Yorum Gönder